Jozef Schueremans en Maria Stevens

Jozef Schueremans en Maria Stevens 

Jozef Schueremans, geboren op 31 oktober 1900 als zoon van Victor Schueremans en Constantia Leleu, was een rasechte Herentenaar. Hij groeide op in een kroostrijk landbouwersgezin, maar zijn levenspad zou hem leiden naar het hart van de lokale gemeenschap: de dorpsbrouwerij.

Op 27 februari 1924 trad Jozef in het huwelijk met Maria Stevens, de dochter van brouwer Edmond Stevens en Maria Vanderhulst. Het noodlot sloeg echter toe toen vader Stevens jong overleed. Jozef en Maria namen de fakkel over en onder hun leiding groeide de zaak uit tot een begrip in het dorp. De Sint-Antoniusbrouwerij, in de volksmond bekend als de brouwerij van het ‘Schueremansbier’, werd geroemd om haar kwaliteit, waarbij met name de Stout van Schueremans grote bekendheid genoot. Samen met hun drie kinderen — Edmond, Wiske en Emiel — vormden zij een hardwerkend gezin dat diep geworteld was in de Herentse gemeenschap.

De familie Jozef Schueremans en Maria Stevens met hun drie kinderen

Toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak, was Jozef veertig jaar oud. In een verscheurde gemeenschap koos de familie Schueremans-Stevens onomwonden partij.

Naast verzet tegen de Nazi bezetting was collaboratie in Herent echter een donkere realiteit met beruchte figuren als Verbelen, Faignaert, Janssens en De Nayer. Verzetsmensen en collaborateurs waren soms letterlijk buren of hadden samen op school of in verenigingen gezeten. Dit was ook zo voor Jozef Schueremans en Robert Verbelen die in dezelfde straat woonden, met de collaborerende familie Faignaert om de hoek.

Achter de gevels van de Sint-Antoniusbrouwerij werd er echter niet alleen gebrouwen. Het pand diende ook als geheim wapendepot voor de Herentse Partizanen. Ontsnapte Russische krijgsgevangenen werden er van kledij voorzien en een geallieerde Engelse piloot werd er verzorgd en verborgen. Voor de weerstand en de partizanen was de brouwerij een veilige haven, midden in een dorp waar verraad altijd op de loer lag.

Brouwerij Sint-Antonius, Schueremans – Stevens

Maar Jozef was in Herent bekend als lid van het verzet. Hij en zijn echtgenote Maria Stevens traden toe tot de weerstand op 15 maart 1942.  Zij verborgen wapens en munitie, gaven kleren aan gevluchte soldaten en één keer bracht Jozef een gewonde Engelse piloot naar Brussel. Op de zondag van de kermis in Herent waren er verschillende personen in het café van René Vogeleer en Mathilde Gansemans, zijn echtgenote. Ook Jozef Schueremans was daar.  Getuigen vertelden later dat rond 23 uur SS man De Nayer in zijn Duits uniform als oostfronter de herberg binnenkwam. Mathilde gaf hem een pint bier. François Swings hoorde De Nayer in het Duits tegen Schueremans zeggen “Eraus” . Jozef Schueremans antwoordde: “Spreek uw moedertaal.” De Nayer antwoordde in het Nederlands: “Ik ken u, ik weet u wonen, ik zal u vinden.” Vier dagen later werd er aangebeld bij de brouwerij en werd Jozef Schueremans in zijn eigen deuropening doodgeschoten.

De overlijdensakte van Jozef Schueremans is opgemaakt de dag na de moord, op 20 augustus 1943,  door de schepen van de burgerlijke stand Emile Schueremans, de oudste broer van Jozef. De aangifte wordt gedaan door Gustaaf Schueremans, 37 jaar, de jongere broer en door Robert Van Noyen. De akte is sec: er is geen sprake van moord; ‘hij werd in zijn voordeur doodgeschoten toen hij nietsvermoedend opende voor mensen die aanbelden, Statiestraat 15’.

Overlijdensakte van Jozef Schueremans

Een verder getuigenis van Pierre Neuhard, wonend op de grens van Herent en Tildonk:  ‘Een broeierige 20ste augustus 1943. ….. een paard, gebukt onder hitte en een bijna futloze René, de brouwersgast van brouwerij Schueremans uit ‘keelgat’ te Herent, kwamen langzaam de straat opgeaarzeld. Ons ma bestelde twee bakken bruin en twee bakken wit tafelbier. …… René keek weemoedig de andere kant op toen hij uit zijn speciale tas het wisselgeld graaide. Eén schouderklopje en bij René liepen de tranen in de gleuven van zijn wangen. De ‘zwetten’ hebben onze baas Jef Schueremans gisteren in zijn eigen huis komen doodschieten en zijn vrouw werd door Verbelens bende meegesleurd en we weten niet eens waar ze haar naartoe hebben gebracht’.

Nadat Maria opgepakt was werd ze vrij gelaten, zij het tijdelijk.

Jozef Schueremans

Op 3 maart 1944 vindt er in Herent een razzia plaats waarbij 24 Herentenaren worden opgepakt. Zij worden overgebracht naar het Justitiepaleis in Leuven en opgesloten in de hulpgevangenis waar de eerste brutale ondervragingen plaats vonden. Van daaruit werden zij in een goederentrein op transport gezet richting Duitsland; sommigen gingen via Breendonk en Willebroek naar Buchenwald en werden vandaar doorgestuurd naar andere kampen.

Maria Stevens, weduwe van de zeven maanden eerder vermoorde Jozef Schueremans, was dus één van de 24.  Volgens de getuigenis van een medegevangene, Marguerite Wouters,  vertelde Maria haar dat ze samen met haar man lid was van de weerstand en dat haar activiteit geweten was door de Gestapo Faignaert van Herent, die haar had helpen aanhouden. Marguerite was er getuige van dat Maria Stevens veel slagen kreeg in de hulpgevangenis van Leuven om haar te doen bekennen. Maar zij ontkende alles en wilde niets bekennen.

Maria Stevens is via Leuven, Sint-Gillis-Brussel, Koblenz, Keulen, Vucht Nederland, in het concentratiekamp van Ravensbrück terecht gekomen, een Duits concentratiekamp waar tienduizenden gevangenen, vooral vrouwen, werden onderworpen aan dwangarbeid en zware ontberingen. Velen overleefden het kamp niet; Ravensbrück werd een symbool van vrouwelijk lijden onder het naziregime.

Maria Stevens

Vanuit het concentratiekamp van Ravensbrück werd Maria doorgestuurd naar het bijkamp van Belzig. Daar moesten vrouwen onder extreem zware omstandigheden arbeid leveren aan een munitiefabriek. Uitputting en dodelijke ontbering waren een dagelijkse realiteit.

Maria Stevens heeft het niet overleefd en sterft op 2 september 1944.

Maria Stevens, weduwe Schueremans, gevangene nummer 47.804, omgekomen door dodelijke ontbering op 2 september 1944

Herdenkingsdienst Maria Stevens en Jozef Schueremans in 1946.

Op maandag 19 augustus 1946, dag op dag 3 jaar nadat Jozef Schueremans werd doodgeschoten, is er een herdenkingsdienst voor Maria en Jozef in de OLV kerk van Herent. De urne van Maria werd nadien bijgezet in het graf waar Jozef begraven lag. Het graf bevindt zich nog steeds op het ‘oude kerkhof’ van Herent.

Struikelsteen – Gunter Demnig

Plaats: Statiestraat 15, Herent (nummering WOII)

Tekst Steen 1: 

Hier woonde

JOZEF SCHUEREMANS 

GEB 1900

Weerstander

Thuis doodgeschoten door nazi collaborateurs

19 augustus 1943

Herent (moet dat erbij?)

Tekst Steen 2: 

Hier woonde

MARIA STEVENS  

GEB 1902

Weerstander

Razzia, Herent

Gearresteerd op 3 maart 1944

Gestorven in Ravensbrück-Belsig

2 september 1944